Trong cuộc sống, ta thường gặp một nghịch lý: lời hứa thì dễ thốt ra nhưng thực hiện được lời hứa đó hay không thì lại không dễ vẹn tròn; còn lời “từ chối” nông nổi đôi khi lại thúc giục lương tâm quay về nẻo chính. Một lời xin lỗi chót lưỡi đầu môi không thể sánh bằng sự ăn năn âm thầm làm đổi thay cả cuộc đời. Kinh nghiệm ấy dẫn ta vào Lời Chúa hôm nay. Thiên Chúa không dừng lại ở lời nói suông, nhưng nhìn vào hành động phát xuất từ cõi lòng hoán cải. Ngài không đòi ta hoàn hảo từ đầu, nhưng luôn kiên nhẫn chờ ta biết hối hận quay về và sống đời đổi mới trong ân sủng.
- Hai người con, hai lối sống đức tin
Dụ ngôn trong Tin Mừng hôm nay tuy đơn sơ nhưng lại sâu sắc. Người cha có hai đứa con, sai cả hai đi làm vườn nho. Đứa con thứ nhất, khi được sai, đã thẳng thừng từ chối: “Con không muốn đi đâu!” Nhưng rồi, một cách âm thầm và không ai chứng kiến, “nó hối hận, nên lại đi” (Mt 21,29). Đứa con thứ hai thì ngược lại, đáp lại bằng những lời lẽ ngoan ngoãn, lễ phép: “Thưa ngài, con đây! nhưng rồi lại không đi” (Mt 21,30).
Chúa Giêsu đặt câu hỏi cho các thượng tế và kỳ lão: “Trong hai người con đó, ai đã thi hành ý muốn của người cha?” (Mt 21,31). Câu trả lời quá hiển nhiên: chính là người con thứ nhất, kẻ đã nói không nhưng rồi lại làm, chứ không phải kẻ nói có mà chẳng làm gì cả.
Đây chính là điểm mấu chốt của toàn bộ dụ ngôn: Thiên Chúa không đánh giá con người qua lời nói trong một khoảnh khắc, nhưng qua những hành động bền bỉ. Có biết bao người trong chúng ta, khi đứng trước bàn thờ, khi tuyên xưng đức tin trong Thánh Lễ, đã thưa “vâng” với Chúa một cách rất trang trọng, rất sốt sắng. Nhưng rồi bước ra khỏi cửa nhà thờ, cuộc sống thường ngày của chúng ta lại không biến đổi gì khác, như người con thứ hai, nói mà không làm, hứa mà không giữ.
Ngược lại, cũng có những người, vì yếu đuối, vì hoàn cảnh, vì một khoảnh khắc bồng bột của tuổi trẻ hay của cơn cám dỗ, đã từ chối lời mời gọi của Thiên Chúa. Họ đã nói “không” với Ngài, đã sống xa lìa, đã lún sâu trong tội lỗi. Nhưng rồi, một ngày nào đó, ân sủng chạm đến, lương tâm thức tỉnh, và họ đã quay trở lại, âm thầm bước vào vườn nho của Chúa để làm việc. Đó chính là hình ảnh của “những người thu thuế và gái điếm” mà Chúa Giêsu nhắc đến, những người bị xã hội Do Thái thời ấy khinh miệt, xem là hạng tội lỗi công khai, nhưng lại là những người đã tin vào lời rao giảng của Gioan Tẩy Giả và đã hoán cải thật lòng.
Lời tuyên bố của Chúa Giêsu thật đanh thép: “những người thu thuế và những cô gái điếm vào Nước Thiên Chúa trước các ông” (Mt 21,30). Đây không phải là một lời an ủi rẻ tiền dành cho kẻ tội lỗi để họ cứ an tâm sống trong tội, nhưng là một lời cảnh tỉnh nghiêm khắc dành cho những ai tự mãn trong thói đạo đức hình thức của họ. Các thượng tế và kỳ lão là những người giữ luật cách nghiêm ngặt, thông thạo Kinh Thánh, có địa vị tôn giáo cao trong xã hội. Nhưng chính sự tự mãn ấy đã khiến họ đóng kín lòng mình trước lời mời gọi hoán cải của Gioan Tẩy Giả, và rồi, trước lời mời gọi của chính Đấng Mêsia. “Sự vâng phục không nằm ở việc nói “vâng” hay nói “không”, nhưng ở việc hành động, vun trồng vườn nho, mang Nước Thiên Chúa đến, làm điều thiện” (ĐGH Phanxicô, Kinh Truyền tin, Chủ nhật, ngày 27 tháng 9 năm 2020).
- Đường lối của Thiên Chúa luôn chính trực
Bài đọc trích từ sách ngôn sứ Êdêkiel làm sáng tỏ thêm chủ đề này. Dân Israel thời lưu đày từng oán trách: “Đường lối của Chúa không ngay thẳng” (Ed 18,25). Đáp lại, Thiên Chúa khẳng định nguyên tắc trách nhiệm cá nhân: người công chính sa ngã vẫn phải đền tội. Quá khứ tốt lành không che chở được sự suy đồi hiện tại. Ngược lại, kẻ tội lỗi biết ăn năn sẽ được cứu sống nhờ sự hoán cải chân thành.
Thiên Chúa công minh nhưng giàu lòng thương xót, luôn trao cho con người cơ hội đổi mới qua các lựa chọn hiện tại: “Nếu kẻ gian ác từ bỏ điều dữ nó đã làm, mà thi hành điều chính trực công minh, thì nó sẽ cứu được mạng sống mình. Nó đã thấy và từ bỏ mọi tội phản nghịch nó phạm, thì chắc chắn nó sẽ sống, nó không phải chết” (Ed 18,27-28). Đây là một trong những giáo huấn đẹp đẽ nhất của Cựu Ước về lòng thương xót của Thiên Chúa: cánh cửa hoán cải luôn rộng mở, không bao giờ đóng lại, dù quá khứ của một người có tăm tối đến đâu.
Thánh Gioan Kim Khẩu (347-407), Giáo phụ và Tiến sĩ Giáo hội khuyên bảo: “Hãy xấu hổ khi phạm tội, đừng xấu hổ khi ăn năn. Tội lỗi là vết thương, ăn năn là thuốc chữa. Tội lỗi dẫn đến xấu hổ; ăn năn dẫn đến sự can đảm. Satan đã đảo ngược trật tự này: nó khiến chúng ta táo tợn khi phạm tội nhưng lại xấu hổ khi cần ăn năn.” * Chính niềm hy vọng được Thiên Chúa đầy lòng thương xót tha thứ là động lực mạnh mẽ nhất thúc đẩy con người từ bỏ tội lỗi, chứ không phải sự tuyệt vọng. Thánh Gioan Climacus, 579-649, Giáo phụ của Giáo hội giải thích rõ trong cuốn sách “The Ladder of Divine Ascent – Thang lên Thiên đường” của ngài: “Sự ăn năn là hoa trái của hy vọng, là từ bỏ sự tuyệt vọng. Người ăn năn là một người dù đã bị kết án nhưng không bị ô nhục. Ăn năn là hòa giải với Chúa khi thực thi những việc lành trái ngược với tội lỗi. Sự ăn năn là sự thanh tẩy lương tâm, tự nguyện chịu đựng mọi khổ đau.” * Nếu Thiên Chúa chỉ nhìn vào quá khứ tội lỗi mà không nhìn vào sự hối cải hiện tại, thì con người sẽ chẳng còn lý do gì để cố gắng quay về nữa. Nhưng chính vì Thiên Chúa luôn mở lòng đón nhận kẻ trở về, nên Giáo Hội mới có thể rao giảng một Tin Mừng đích thực của hy vọng.
- Tâm tình khiêm hạ của Chúa Kitô
Thiên Chúa kêu gọi ta hoán cải bằng hành động theo khuôn mẫu Đức Kitô: “Giữa anh em với nhau, anh em hãy có những tâm tình như chính Chúa Kitô Giêsu” (Pl 2,5). Ngài đã sống mầu nhiệm tự hủy: “Chúa Giêsu Kitô vốn dĩ là Thiên Chúa mà không nghĩ phải nhất quyết duy trì địa vị ngang hàng với Thiên Chúa, nhưng đã hoàn toàn trút bỏ vinh quang mặc lấy thân nô lệ, trở nên giống phàm nhân sống như người trần thế” (Pl 2,6-7). Không chỉ vậy, “Ngài lại còn hạ mình, vâng lời cho đến nỗi bằng lòng chịu chết, chết trên cây thập tự” (Pl 2, 8).
Chúa Kitô trọn vẹn vâng phục Chúa Cha bằng hành động và hy tế thập giá. Thánh Phaolô mời gọi ta đem tâm tình ấy vào cộng đoàn: “Anh em hãy có cùng một cảm nghĩ, cùng một lòng mến, cùng một tâm hồn, cùng một ý hướng như nhau. Đừng làm chi vì ganh tị hay vì hư danh, nhưng hãy lấy lòng khiêm nhường mà coi người khác hơn mình. Mỗi người đừng tìm lợi ích cho riêng mình, nhưng hãy tìm lợi ích cho người khác” (Pl 2,2-4).
Đức Giáo Hoàng Bênêđíctô XVI nhắc nhở rằng: “Đời sống Kitô giáo là đời sống vì người khác: sống vì người khác, khiêm nhường phục vụ tha nhân và vì lợi ích chung. Thưa các bạn, khiêm nhường là một đức tính ngày nay không được coi trọng lắm. Nhưng các môn đệ của Chúa biết rằng đức tính này, có thể nói, là dầu giúp cho quá trình đối thoại hiệu quả, sự hợp tác đơn giản và sự hiệp nhất chân thành” (Thánh lễ tại Freiburg, Chủ nhật, ngày 25 tháng 9 năm 2011).
Đức Giáo Hoàng Phanxicô chỉ ra cụ thể: “Lý luận dựa trên lợi ích cá nhân là một hình thức ích kỷ, phân biệt đối xử và chỉ quan tâm đến lợi ích riêng, trong khi thông điệp của Chúa Giêsu lại hoàn toàn trái ngược. Đừng làm gì vì ích kỷ hay vì kiêu ngạo, mà hãy khiêm nhường coi người khác quan trọng hơn chính mình. Sự ganh đua được sử dụng để hủy hoại người khác một cách công khai, trực tiếp hoặc lén lút. Mục đích của nó luôn là hủy hoại đối phương và “nâng mình lên cao” bằng cách hạ thấp người khác…Người Kitô hữu phải noi theo gương Con Thiên Chúa, vun đắp tinh thần “vô tư”: làm điều thiện mà không mong đợi hay muốn được đền đáp, gieo mầm hiệp nhất và từ bỏ ganh đua hay kiêu ngạo” (Thánh lễ tại nhà nguyện thánh Marta 05.11.18).
- Sống đời hoán cải mỗi ngày
Dụ ngôn hai người con mang đến niềm hy vọng cho những ai từng nói “không” với Chúa. Không ai bị loại trừ khỏi lòng thương xót Chúa nếu biết hối hận và quay về làm việc trong vườn nho của Ngài. Chính sự ăn năn và hành động sửa đổi cụ thể mới là điều cốt lõi, chứ không phải quá khứ lầm lỗi.
Mẫu gương của Chúa Kitô trong thư Philipphê nhắc nhở rằng sự vâng phục đích thực phải gắn liền với khiêm hạ và đức mến. Ta không thể là môn đệ Chúa nếu còn ganh ghét, đố kỵ, ích kỷ. Đức tin đích thực được đo lường qua cách ta đối xử với tha nhân, đặc biệt là những phận người bé mọn, tội lỗi ngoài xã hội. Thiên Chúa không cần nghi thức phô trương, mà cần con tim biết hoán cải và thực thi thánh ý. Ngài giàu lòng dung thứ cho kẻ quay đầu nhưng cũng đòi hỏi sự trung tín. Đúng như Đức Giáo Hoàng Phanxicô từng nhắc nhở: “Sự hoán cải, sự thay đổi tấm lòng, là một quá trình thanh tẩy chúng ta khỏi những lớp vỏ đạo đức cũ kỹ…Đời sống Kitô giáo, không phải là những ước mơ và khát vọng đẹp đẽ, mà là những cam kết cụ thể, luôn mở lòng đón nhận ý muốn của Chúa và yêu thương anh chị em mình” (Kinh Truyền tin, Chủ nhật, ngày 27 tháng 9 năm 2020).
Lời Chúa hôm nay mời gọi chúng ta xét mình: tôi đang là người con thứ nhất hay thứ hai? Đã bao lần ta thưa “vâng” trong câu kinh, trong Thánh Lễ, nhưng trong đời sống hàng ngày lại như người không biết Chúa? Bao lần ta tự hào về việc đạo đức bề ngoài nhưng lại thiếu lòng bác ái, sự tha thứ và quảng đại với tha nhân?
Xin cho mỗi người chúng ta biết nhìn lại mình với lòng khiêm tốn, biết noi gương Chúa Kitô, sống đức tin bằng hành động mỗi ngày. Dù trong đời sống thực tế, chúng ta đã nhiều lần thốt ra những tiếng “không” của lười biếng, nhát đảm, yếu hèn, nhưng ơn Chúa vẫn chờ đợi để biến đổi mỗi người, nếu ta sẵn sàng khiêm nhường hoán cải và mở lòng đón nhận ơn Chúa, để bước vào vườn nho của Chúa và trung tín làm việc đến cùng. Amen.
Phêrô Phạm Văn Trung
* https://anastpaul.com/2018/01/29/quotes-of-the-day-29-january-speaking-of-repentance/
