Giữa những tất bật hàng ngày của vòng quay cơm áo gạo tiền, có bao giờ chúng ta dừng bước để tự vấn: tôi đang bước đi về đâu, và đích điểm tối hậu của cuộc lữ hành dương thế này là gì? Phụng vụ Lời Chúa của những tuần cuối năm phụng vụ cất lên một hồi chuông nhẹ nhàng nhưng rõ ràng, đánh động giấc ngủ mê trần thế, nhắc nhớ mỗi tín hữu về cuộc hẹn trọng đại nhất: hội ngộ với Chàng Rể Giêsu.
- Sự Khôn Ngoan đích thực
Con người sinh ra ở đời ai cũng mong cầu sự khôn ngoan, nhưng khôn ngoan thế tục thường chỉ dừng lại ở sự lanh lợi, tích lũy của cải hay mưu cầu chức quyền, lợi lộc, danh tiếng và thú vui. Lời Chúa trong sách Khôn Ngoan mở ra một chân trời hoàn toàn khác: “Đức Khôn Ngoan sáng chói, và không hề tàn tạ. Ai mến chuộng Đức Khôn Ngoan, thì Đức Khôn Ngoan dễ dàng cho chiêm ngưỡng. Ai tìm kiếm Đức Khôn Ngoan, thì Đức Khôn Ngoan cho gặp. Ai khao khát Đức Khôn Ngoan, thì Đức Khôn Ngoan đi bước trước mà tỏ mình cho biết” (Kn 6, 12-13).
Sự Khôn Ngoan trong Kinh Thánh không phải là mớ lý thuyết triết học trừu tượng, mà là một Con Người: “Đấng ấy chính là Chúa Kitô, sức mạnh và sự khôn ngoan của Thiên Chúa” (1 Cr 1, 24). Người khôn ngoan thực sự là người biết tìm kiếm Thiên Chúa, biết đặt cùng đích nơi Đấng Hằng Sống thay vì bám vào những gì là chóng qua.
Kẻ dại khờ ngủ vùi trong sự an nhàn giả tạo, còn người khôn ngoan luôn mở lòng, giữ đức tin nhạy bén để nhận ra Chúa đang gõ cửa. Sách Khôn Ngoan khẳng định Sự Khôn Ngoan “rảo quanh tìm kiếm trên các nẻo đường” (Kn 6, 16): Thiên Chúa không trốn tránh con người, Ngài luôn đi bước trước và ân cần chờ nơi ngưỡng cửa tâm hồn. Thánh Louis Marie de Montfort thấm thía thốt lên: “Đức Khôn Ngoan vĩnh cửu thật dịu dàng, đáng mến và gần gũi biết bao! Ngài có một vẻ đẹp rực rỡ, một phẩm giá cao cả và một sự uy nghi lớn lao. Thế mà Ngài vẫn mời gọi con người đến với Ngài, vì Ngài muốn dạy họ con đường dẫn đến hạnh phúc. Ngài luôn đi tìm họ và lúc nào cũng đón họ bằng nụ cười. Ngài ban phúc lành cho họ hết lần này đến lần khác, lại biết trước những gì họ cần và lo liệu cho họ bằng muôn ngàn cách. Thậm chí, Ngài còn đứng đợi ngay trước cửa nhà họ, để tỏ cho họ thấy tình bạn của Ngài.” *
Tỉnh thức đón nhận Sự Khôn Ngoan chính là nền tảng giúp con người không bị tuyệt vọng khi đêm tối thử thách xảy ra và giờ chết ập đến.
- Dụ ngôn Mười Trinh Nữ: sự bất ngờ trong đêm tối
Tin Mừng Matthêu tái hiện sống động khung cảnh đám cưới truyền thống vùng Trung Đông. Mười trinh nữ mang đèn đi đón chàng rể: “Trong mười cô đó, thì có năm cô dại và năm cô khôn. Quả vậy, các cô dại mang đèn mà không mang dầu theo. Còn những cô khôn thì vừa mang đèn vừa mang chai dầu theo” (Mt 25, 2-4).
Thoạt nhìn bên ngoài, cả mười cô chẳng có gì khác biệt: họ cùng mang danh trinh nữ, cùng mặc lễ phục, cùng cầm đèn và cùng chung một mục đích tốt lành. Thậm chí khi chàng rể đến chậm, cả mười cô đều mỏi mệt, “thiếp đi và ngủ cả” (Mt 25, 5). Chúa Giêsu không trách cứ việc họ chợp mắt, bởi đó là sự yếu đuối tự nhiên của thể xác sau một ngày dài chờ đợi.
Sự tách biệt sống còn chỉ bộc lộ khi biến cố xảy ra: “Nửa đêm, có tiếng la lên: Chú rể kia rồi, ra đón đi!” (Mt 25, 6). Giữa lúc con người say ngủ nhất và bóng tối dày đặc nhất, tiếng hô xé toang màn đêm khiến tất cả mọi người giật mình chỗi dậy sửa soạn đèn. Chính lúc ấy, bi kịch của sự hời hợt lộ ra: đèn của năm cô khờ dại chập chờn rồi lịm tắt vì cạn dầu.
Lời van xin thốt lên trong bối rối: “Xin các chị cho chúng em chút dầu, vì đèn của chúng em tắt mất rồi!” (Mt 25,8). Nhưng câu trả lời của các cô khôn ngoan nghe có vẻ dứt khoát: “Sợ không đủ cho chúng em và cho các chị đâu, các chị ra hàng mà mua lấy thì hơn” (Mt 25,9).
Điểm nhấn của dụ ngôn không phải là chuyện chia sẻ hay thiếu bác ái, mà là ý nghĩa biểu tượng của việc thức tỉnh sống đức tin, vốn được nuôi dưỡng bằng việc lành và lòng trung tín bền bỉ, đủ để canh thức cho đến khi Chúa đến vào giờ không ai biết. Trong ngày chung thẩm, mỗi người đứng trước nhan Thiên Chúa, và không ai có thể sống thay, tin thay hay sám hối thay cho người khác. Ta có thể cầu nguyện cho nhau, nhưng không thể vay mượn đời sống nội tâm của người khác. Người vợ không thể cho chồng mượn lòng tin, cha mẹ không thể tin thay cho con cái. Mỗi người phải mang đến trước mặt Thiên Chúa bình dầu và ngọn đèn của chính đời mình.
Đức Giáo Hoàng Phanxicô nói: “Ngọn đèn là biểu tượng của đức tin soi sáng cuộc đời chúng ta, trong khi dầu là biểu tượng của lòng bác ái nuôi dưỡng ánh sáng đức tin, làm cho nó sinh sôi nảy nở và đáng tin cậy. Điều kiện để chuẩn bị cho cuộc gặp gỡ với Chúa không chỉ là đức tin, mà còn là một đời sống Kitô giáo tràn đầy tình yêu thương và lòng bác ái đối với tha nhân. Nếu chúng ta để bản thân bị dẫn dắt bởi những gì có vẻ thoải mái hơn, bằng cách tìm kiếm lợi ích riêng, thì cuộc sống của chúng ta trở nên khô cằn, không có khả năng ban sự sống cho người khác, và chúng ta không tích lũy được nguồn dầu dự trữ cho ngọn đèn đức tin của mình; và đức tin này sẽ tắt vào thời điểm Chúa đến, hoặc thậm chí trước đó” (Kinh Truyền Tin, 12 tháng 11 năm 2017).
Bình dầu đòi hỏi sự kiên nhẫn tích lũy từng ngày, không thể chạy đi mua vội khi tiếng loa triệu tập vang lên. Từng giọt dầu của lòng mến được chắt chiu qua những việc bình dị: một lời tha thứ, một bát cơm sẻ chia, một sự ngay thẳng khước từ gian dối, một lời nguyện âm thầm giữa đêm vắng. Nếu chỉ có chiếc đèn đẹp đẽ bên ngoài, như cái áo đồng phục hội đoàn, cái tên trong sổ giáo xứ, những lời kinh đọc cho xong, nhưng thiếu hoán cải, thiếu đức ái hy sinh và lòng trung tín âm thầm, thì khi Chúa đến, đèn đã cạn dầu và chẳng còn ánh sáng nào để ra đón Ngài. Chàng Rể không nhận biết họ vì nơi họ thiếu vắng ngọn lửa tình mến để Ngài nhận ra họ là bạn hữu: “Tôi bảo thật các cô, tôi không biết các cô là ai cả!” (Mt 25, 12). Sự thiếu chuẩn bị dẫn đến hậu quả: cánh cửa phòng tiệc đóng lại, và lời van lơn muộn màng chỉ nhận được lời khước từ xót xa.
- Niềm hy vọng Phục Sinh: an ủi trước ngưỡng cửa sự chết
Tiếng kêu “Kìa chàng rể đến” lúc nửa đêm không chỉ ám chỉ ngày tận thế của toàn thể vũ trụ, mà còn là thời khắc mỗi người giã từ trần thế. Đứng trước sự chết, con người không khỏi bàng hoàng. Nhưng chính nơi đây, sứ điệp Lời Chúa bừng lên như một tia sáng cứu độ: “Thưa anh em, về những ai đã an giấc ngàn thu, chúng tôi không muốn để anh em chẳng hay biết gì, hầu anh em khỏi buồn phiền như những người khác, là những người không có niềm hy vọng. Vì nếu chúng ta tin rằng Chúa Giêsu đã chết và đã sống lại, thì chúng ta cũng tin rằng những người đã an giấc trong Chúa Giêsu, sẽ được Thiên Chúa đưa về cùng Chúa Giêsu” (1 Tx 4, 13-14).
Thánh Phaolô nhắc người Kitô hữu đau buồn trong hy vọng, chứ không tuyệt vọng như những kẻ không có niềm tin. Nhờ sự phục sinh của Chúa Giêsu Kitô, cái chết không còn là dấu chấm hết, mà trở thành giấc ngủ an bình trong tay Chúa. Đức Giáo Hoàng Phanxicô đã viết: “Nhờ niềm hy vọng được cứu độ, khi nhìn thời gian trôi qua, chúng ta tin chắc rằng lịch sử nhân loại và lịch sử của mỗi người không đi vào ngõ cụt hoặc vực thẳm tăm tối, nhưng hướng tới cuộc gặp gỡ với Đức Chúa hiển vinh. Vì vậy, chúng ta hãy sống trong niềm mong đợi Ngài trở lại và hy vọng được sống mãi mãi trong Ngài” (Tông sắc Spes Non Confundit, 09 tháng 5 năm 2025).
Tiếng loa ngày cánh chung không phải là lời đe dọa, mà là lời hiệu triệu yêu thương. Những ai an nghỉ trong Chúa Kitô sẽ cùng Ngài trỗi dậy để “được ở cùng Chúa mãi mãi” (1 Tx 4, 17). Đó chính là nguồn an ủi tuyệt đối, giúp người tín hữu can đảm giữ vững ngọn đèn đức tin sáng ngời trước mọi biến cố sinh tử.
- Lời cảnh tỉnh cho hôm nay: ngày nào, giờ nào?
Dụ ngôn khép lại bằng lời mời gọi của Chúa Giêsu: “Vậy hãy tỉnh thức, vì các ngươi không biết ngày nào, giờ nào” (Mt 25,13). Việc không biết ngày giờ ấy không phải để gieo rắc nỗi sợ hãi, mà là một ân huệ giúp ta luôn sẵn sàng. Nếu biết trước giờ Chàng Rể, tức Chúa Kitô, đến, người ta sẽ chần chừ việc hoán cải và chờ phút chót rồi mới dọn mình. Thiên Chúa để ngỏ thời khắc ấy, để mỗi ngày sống đều là một ngày sẵn sàng.
Bàn về việc tỉnh thức, Đức Giáo Hoàng Phanxicô nhắc nhở: “Sự tỉnh thức gắn liền với sự cảnh giác: hãy cảnh giác, đừng để bị phân tâm, nghĩa là hãy luôn tỉnh táo! Sự tỉnh thức có nghĩa là: không để cho lòng mình trở nên lười biếng hoặc để cho đời sống tâm linh trở nên tầm thường…Thật buồn khi thấy các Kitô hữu ‘ngồi trên ghế bành’!” (Kinh Truyền Tin, ngày 28 tháng 11 năm 2021).
Nhìn lại chính mình: ngọn đèn của tôi có đang le lói vì cạn dầu? Tôi có tự mãn với danh xưng Kitô hữu bề ngoài, trong khi bên trong trống rỗng yêu thương? “Những điều tầm thường nào đang làm tê liệt tôi, những thói xấu nào đang đè bẹp tôi xuống đất và ngăn cản tôi ngẩng đầu lên? Và những gánh nặng nào đang đè nặng trên vai anh chị em chúng ta, tôi có nhận thức được những gánh nặng đó hay thờ ơ với chúng?” (Đức Giáo Hoàng Phanxicô, ibid).
Tiếng gọi nửa đêm có thể vang lên bất cứ lúc nào, như một cơn bạo bệnh hay tai nạn chớp nhoáng. Chàng Rể Giêsu vẫn kiên nhẫn ban thêm thời gian để chúng ta tích lũy dầu hoán cải và tình mến. Xin Chúa ban cho chúng ta sự khôn ngoan, để ngọn đèn đức tin luôn đầy dầu bác ái. Để khi tiếng hô vang lên: “Kìa Chàng Rể đến, hãy ra đón Ngài!”, chúng ta với ngọn đèn sáng trong tay, hân hoan bước vào tiệc cưới muôn đời, được ở cùng Chúa mãi mãi. Amen.
Phêrô Phạm Văn Trung
* https://www.ecatholic2000.com/montfort/eternal/wisdom.shtml, Preliminary observations, 5,1
