Hôm qua, Giáo Hội mừng lễ Các Thánh, là vô số anh chị em đã khuất được hưởng kiến Thiên Chúa “mặt đối mặt”. Hôm nay, phụng vụ mời gọi chúng ta tưởng nhớ những người đã qua đời trong ân sủng và trong tình bạn với Thiên Chúa, nhưng chưa hoàn toàn sẵn sàng “mặt đối mặt” trước nhan thánh Ngài.
Nghe nói đến Luyện ngục, nhiều người e ngại. Nhưng nhìn bằng con mắt đức tin, đó không phải tin buồn mà là Tin Mừng, vì Luyện ngục là bằng chứng tình yêu của Thiên Chúa chưa bỏ cuộc với chúng ta, ngay cả ở ngưỡng cửa cuối cùng. Chúa Giêsu nói: “Thật vậy, ý của Cha tôi là tất cả những ai thấy người Con và tin vào người Con, thì được sống muôn đời, và tôi sẽ cho họ sống lại trong ngày sau hết” (Ga 6,40).
- Giáo Hội cầu nguyện cho người đã khuất từ thuở ban đầu
Từ “Luyện ngục” không có trong Kinh Thánh, nhưng niềm tin vào sự thanh luyện và giá trị của việc cầu nguyện cho người chết thì có. Sách Macabê quyển thứ hai kể rằng Giuđa Macabê cho quyên góp để dâng lễ tế đền tội cho những chiến sĩ đã ngã xuống; Kinh Thánh ca ngợi đó là “một ý nghĩ cao đẹp và thánh thiện”, vì ông tin vào sự sống lại (2 Mcb 12,43-46).
Trong lịch sử Giáo Hội sơ khai, đã có bằng chứng về việc cầu nguyện cho người chết. Các câu khắc trên mộ trong các hang toại đạo Rôma thế kỷ II minh chứng cho thực hành này. Kinh Nguyện Thánh Thể của Thánh Hippôlytô (khoảng năm 235) nhắc đến việc cầu nguyện cho người đã qua đời trong thánh lễ. Thánh Cyrillô thành Giêrusalem (năm 386) giải thích rằng cả người sống lẫn kẻ chết đều được nhớ đến trong Thánh Lễ, và Hy Tế này có ích cho người tội lỗi, dù còn sống hay đã chết. Thánh Ambrôsiô (năm 397) giảng: “Chúng ta yêu thương họ khi còn sống thì đừng bỏ họ khi chết, cho đến khi đưa được họ vào nhà Chúa bằng lời cầu nguyện.” Thánh Gioan Kim Khẩu (năm 407) khẳng định: nếu con cái ông Gióp được thanh tẩy nhờ hy lễ của cha, thì lễ dâng cầu cho người chết hẳn cũng đem lại cho họ niềm an ủi. Thánh Giáo Hoàng Grêgôriô (năm 604) cũng khuyên: “Hãy giúp đỡ người đã chết và dâng lời cầu nguyện cho họ.”
Hội Thánh Công Giáo tuyên bố: “Những người chết trong ân sủng và tình thân nghĩa của Thiên Chúa, nhưng chưa được thanh luyện hoàn toàn, thì tuy họ chắc chắn sẽ được cứu độ muôn đời, họ vẫn còn phải chịu thanh luyện sau khi chết, để đạt được sự thánh thiện cần thiết hầu tiến vào hưởng niềm vui thiên đàng. Hội Thánh gọi sự thanh luyện cuối cùng này của những người được chọn là Luyện ngục, sự thanh luyện này khác hẳn với hình phạt của những kẻ bị luận phạt” (GLHTCG, số 1030–1031).
Chứng từ cảm động nhất là của thánh nữ Mônica. Theo lời thánh Augustinô thuật lại trong sách Confessions, thì thánh Mônica lúc lâm chung chỉ xin: “Hãy chôn thân xác này ở đâu tuỳ ý các con và đừng lo lắng về chuyện đó. Mọi điều mẹ xin là chúng con hãy nhớ đến mẹ khi các con chịu các phép bí tích, dù cho chúng con ở đâu.” Chính Augustinô sau đó đã cầu nguyện cho mẹ mình như một người con biết rằng cái chết không cắt đứt mối dây yêu thương: “Mong sao đừng có gì ngăn trở giữa mẹ và tình yêu Chúa. Tôi tin Chúa đã nhận lời tôi cầu nguyện cho mẹ” (Phần I, chương 6).
Thánh Gioan Phaolô II nói: “Những người sống trong trạng thái thanh luyện này sau khi chết không bị tách rời khỏi Thiên Chúa mà được đắm mình trong tình yêu của Chúa Kitô. Họ cũng không bị tách rời khỏi các thánh trên trời là những người đã hưởng trọn vẹn sự sống đời đời, cũng như không bị tách rời khỏi chúng ta trên trần gian là những người tiếp tục cuộc hành trình đến nhà Cha. Chúng ta vẫn luôn hiệp nhất trong Thân Thể Mầu Nhiệm của Chúa Kitô, và vì thế chúng ta có thể dâng lời cầu nguyện và việc làm thiện thay mặt cho anh chị em chúng ta ở Luyện Ngục” (ibid).
- Luyện ngục: công trình cuối cùng của lòng thương xót
Thiên Chúa muốn mỗi người chúng ta trở nên thánh: “Ý muốn của Thiên Chúa là anh em nên thánh” (1 Tx 4,3). Sách Khải Huyền cho biết: “Tất cả những gì ô uế cũng như bất cứ ai làm điều ghê tởm và ăn gian nói dối, đều không được vào thành” (Kh 21,27). Một vết ích kỷ nhỏ, một chút bám víu vào tội lỗi, cũng đủ ngăn trở linh hồn không thể thông phần trọn vẹn vào niềm vui Thiên Đàng.
Luyện ngục không phải hình phạt, một thứ “hỏa ngục tạm thời”, một sự khắt khe tùy thích của Thiên Chúa, của một vị Thẩm phán khắc nghiệt, nhưng Luyện ngục là công việc cuối cùng của một Người Cha muốn con cái mình được tự do hoàn toàn. Dù ở nơi Luyện ngục, những linh hồn nơi ấy đã được bảo đảm ơn cứu độ. Thánh Gioan Phaolô II giảng giải: “Luyện ngục là quá trình thanh luyện dành cho những người chết trong tình yêu Thiên Chúa nhưng chưa được hoàn toàn thấm nhuần tình yêu ấy. Kinh Thánh dạy chúng ta rằng chúng ta phải được thanh tẩy nếu muốn được hiệp nhất trọn vẹn với Thiên Chúa. Nhưng trước khi chúng ta bước vào Nước Thiên Chúa, mọi dấu vết tội lỗi trong chúng ta phải được loại bỏ, mọi sự bất toàn trong tâm hồn chúng ta phải được sửa chữa. Đó chính là những gì diễn ra trong Luyện ngục” (Tiếp kiến chung, ngày 4 tháng 8 năm 1999).
Tại sao Chúa không đưa thẳng người thân của chúng ta lên Thiên Đàng? Vì chính lòng thương xót của Ngài đang dần dần đưa họ lên Thiên Đàng qua sự thanh luyện cuối cùng. Ngài dẹp bỏ đi những gánh nặng còn cản trở tình yêu trọn vẹn, cản trở đời sống vĩnh cửu tự do hoàn hảo và hân hoan. Sự thanh luyện ấy đau đớn như mọi nỗ lực từ bỏ tội lỗi ở trần thế, nhưng phần thưởng đáng giá gấp trăm ngàn lần.
- Ngọn lửa tình yêu: được chữa lành để thật sự là chính mình
Kinh Thánh gọi Thiên Chúa là “một ngọn lửa thiêu” (Dt 12,29). Ngọn lửa ấy không hủy diệt mà thanh luyện. Thánh Phaolô viết rằng công trình của mỗi người, dù bằng vàng bạc hay rơm rạ, sẽ được lửa thử nghiệm; có người “sẽ được cứu, nhưng như thể qua lửa” (1 Cr 3,15). Chính Chúa Giêsu cũng nói đến những tội có thể được tha “cả đời này lẫn đời sau” (Mt 12,32).
Thánh nữ Catarina thành Genova (1447–1510) thấy Luyện ngục là một sự kỳ diệu của tình yêu: “Các linh hồn trong Luyện ngục nhận ra rằng Thiên Chúa đã vô cùng nhân từ với họ. Họ vui lòng đón nhận những nỗi đau ấy đến mức chẳng hề muốn giảm bớt dù chỉ một chút, vì biết rõ rằng mình hoàn toàn đáng phải chịu như vậy. Họ không còn chút kháng cự nào đối với thánh ý Thiên Chúa, chẳng khác nào như thể họ đã thực sự bước vào cõi sống đời đời. Họ cũng cảm nhận được sự mãn nguyện khi chiêm ngắm các quyết định tràn đầy tình yêu thương và lòng thương xót của Thiên Chúa dành cho họ. Vì vẫn ở trong ân sủng, mỗi linh hồn thấu hiểu mọi sự đúng như bản chất của chúng theo khả năng riêng của mình. Từ đó, niềm mãn nguyện lớn lao, bền vững và không ngừng gia tăng khi họ tiến gần hơn đến Thiên Chúa. Họ hướng tâm trí về Ngài nhiều hơn là về những nỗi khổ đau của chính mình. Vì một thoáng chiêm ngưỡng Thiên Chúa cũng đã vượt xa tất cả mọi nỗi đau khổ hay niềm vui sướng nào mà con người có thể hình dung được. Tuy nhiên, niềm vui ấy trong Thiên Chúa hoàn toàn không làm vơi đi nỗi đau khổ mà họ đang phải trải qua” (Life and doctrine of saint Catherine Of Genoa, New York, Christian Press Association Publishing Co, 1907, chương XVI).
Đức Bênêđictô XVI giải thích: “Trước ánh mắt Ngài tất cả những gì là giả trá sẽ tan biến. Sự gặp gỡ Ngài dù thiêu đốt chúng ta, nhưng biến đổi chúng ta, và giải thoát chúng ta, khiến cho chúng ta trở nên con người thật sự của mình. Tất cả những gì chúng ta xây dựng trong đời có thể chỉ là rơm rạ, rỗng tuếch và sụp đổ. Trong sự đau đớn của cuộc gặp gỡ này, khi những dơ bẩn, và bệnh hoạn của cuộc đời được phơi bày ra trước mắt chúng ta, thì ơn cứu độ nằm ngay ở đó. Cái nhìn của Thiên Chúa, trái tim Ngài đụng vào chúng ta và chữa lành chúng ta qua một biến đổi chắc chắn là đau đớn “như đi qua lửa”. Nhưng đó là một sự đau đớn được chúc phúc, trong đó quyền lực cực thánh của tình yêu Thiên Chúa xuyên thấu chúng ta như một ngọn lửa, giúp chúng ta trở nên hoàn toàn là chính mình và nhờ đó hoàn toàn thuộc về Chúa” (Spe Salvi, 47).
Có một nghịch lý đẹp đẽ: chúng ta chỉ thật sự trở nên chính mình khi để Chúa thanh tẩy mình. Cái “tôi” giả tạo, dối trá và gian ác phải nhường chỗ cho Chân lý và Tình yêu. Chúa Giêsu sẽ đón nhận trọn vẹn con người chúng ta để chữa lành, thanh luyện và cho chúng ta được sống hiệp thông viên mãn trong Ngài.
Đối với chúng ta, điều tốt lành hơn là chấp nhận sự thanh luyện ngay ở đời này: kiên nhẫn đón nhận mọi thử thách, hy sinh, hãm dẹp thói hư, sám hối, buông bỏ “cái tôi kiêu ngạo”, tha thứ, và cố gắng yêu thương thay vì ích kỷ. Đón nhận những thử thách ấy với lòng tin cậy là bằng chứng lớn lao của tình yêu dành cho Thiên Chúa. Tình yêu không chấm dứt ở nấm mồ, vì cái chết cứu chuộc của Chúa Kitô đã phá vỡ bức tường ngăn cách ta với người thân: người chết được cứu chuộc, người đau buồn được an ủi. Đức Bênêđictô XVI viết rằng: “linh hồn của người quá cố có thể nhận được ‘sự an ủi và bổ sức’ qua việc rước Mình Thánh, cầu nguyện và bố thí. Niềm tin cho rằng tình yêu có thể vươn tới đời sau, việc cho đi và nhận lãnh hỗ tương là có thể được, trong đó tình yêu dành cho nhau tiếp tục vượt qua cả những ranh giới của sự chết, điều này đã trở nên một xác tín của Kitô Giáo qua nhiều thời đại và ngày nay vẫn còn là một nguồn suối ủi an” (Spe Salvi, 48).
Hôm nay, chúng ta được mời gọi tạ ơn Thiên Chúa vì Ngài không bỏ rơi chúng ta, ngay cả sau cái chết; chúng ta được mời gọi cầu nguyện cho người đã khuất, nhất là qua Thánh Lễ; và chúng ta được mời gọi sống thanh luyện ngay từ hôm nay qua những thử thách, sám hối và yêu thương.
Lạy Chúa nhân từ, xin thanh luyện linh hồn con và mọi tín hữu khỏi tội lỗi. Xin thương xót ông bà, cha mẹ, anh chị em và những người thân yêu của chúng con đã qua đời, sớm được vào Thiên Đàng. Xin cho các ngài nghỉ ngơi đời đời, và được ánh sáng ngàn thu chiếu soi. Xin an ủi những ai đang đau buồn vì mất người thân. Amen.
Phêrô Phạm Văn Trung
