Lễ Hiển Linh là ngày Giáo Hội mừng Chúa Giêsu biểu lộ vinh quang Thiên Chúa cho muôn dân, được đại diện bởi các nhà chiêm tinh từ phương Đông. Các bài đọc Kinh Thánh hôm nay mặc khải mầu nhiệm cứu độ phổ quát: Chúa Kitô là Ánh Sáng không chỉ dành riêng cho Israel, nhưng cho mọi dân tộc. Hành trình của các nhà chiêm tinh là cuộc kiếm tìm ánh sáng chiếu soi muôn dân, vì kể cả dân ngoại cũng được thừa kế gia nghiệp cùng với Israel trong Chúa Kitô.
- Các nhà chiêm tinh tìm kiếm và thờ lạy Chúa
Tin Mừng Mátthêu kể: “Khi Chúa Giêsu ra đời tại Bêlem, miền Giuđê, thời vua Hêrôđê trị vì, có mấy nhà chiêm tinh từ phương Đông đến Giêrusalem, và hỏi: Đức Vua dân Do thái mới sinh, hiện ở đâu? Chúng tôi đã thấy vì sao của Ngài xuất hiện bên phương Đông, nên chúng tôi đến bái lạy Ngài” (Mt 2:1-2).
Các nhà chiêm tinh đại diện cho muôn dân ngoại giáo tìm kiếm Thiên Chúa. Họ theo ngôi sao, biểu tượng ánh sáng Thiên Chúa, dẫn dắt những tâm hồn thành tâm thiện chí. Đức Giáo Hoàng Biển Đức XVI dạy rằng: “Khi xét đến thực tế rằng ngay từ thuở ban đầu, nam nữ ở mọi nơi, mọi châu lục, với mọi nền văn hóa, tư tưởng và lối sống khác nhau, đều đang trên đường đến với Chúa Kitô, thì ta có thể thực sự nói rằng cuộc hành hương này và cuộc gặp gỡ với Thiên Chúa dưới hình hài một Hài nhi là một sự mặc khải về sự tốt lành và tình yêu thương của Thiên Chúa dành cho nhân loại” (Bài giảng lễ Chúa Hiển linh, 6 tháng Giêng, năm 2013).
Các nhà chiêm tinh dâng vàng, tượng trưng cho vương quyền của Ấu vương Giêsu; nhũ hương, tượng trưng cho thiên tính của Hài Nhi Giêsu; và một dược tượng trưng cho cho nhân tính của Chúa Hài Đồng, cũng mang trong mình bản tính của loài người, cũng biết đói, biết đau, biết buồn, biết khóc, và trở nên mọi sự như chúng ta, kể cả cái chết, ngoại trừ tội lỗi (Dt 4:15). Thánh Lêô Cả dạy: “Như tiên tri Isaia đã nói: dân ngoại, những người ngồi trong bóng tối, đã thấy một ánh sáng lớn, và đối với những người ở trong vùng bóng tối của sự chết, một ánh sáng đã ló rạng. Dân ngoại, là những người không biết Chúa, sẽ cầu khẩn Chúa, và các dân tộc, là những người không biết Chúa, sẽ nương náu nơi Chúa. Tất cả các dân tộc mà Chúa đã tạo dựng nên sẽ đến và quỳ xuống thờ phượng trước mặt Chúa, và tôn vinh danh Chúa. Một lần nữa, Chúa đã bày tỏ ơn cứu rỗi của Ngài; trước mắt các dân tộc, Ngài đã tỏ ra sự công chính của Ngài. Điều này đã được ứng nghiệm, như chúng ta biết, từ khi ngôi sao gọi ba nhà thông thái ra khỏi xứ sở xa xôi của họ và dẫn họ đến nhận biết và thờ phượng Vua trời đất.” [1] Hành trình của ba nhà chiêm tinh nhắc nhở chúng ta rằng hành trình tìm kiếm Thiên Chúa cần phải nỗ lực, vượt qua mưu chước đen tối của quyền lực thế gian mà Hêrôđê là tượng trưng, và khi gặp Ngài, phải thờ lạy và thay đổi lối sống: “đi lối khác mà về xứ mình” (Mt 2: 12).
Thánh Augustinô khẳng định: “Thưa anh em, ngày lễ chúng ta cử hành không phải là một sự kiện bình thường. Đây là ngày mà Đấng Cứu Độ trần gian được tỏ ra cho muôn dân” (Bài giảng 202, 1). Trong bài giảng này, ngài cũng nhấn mạnh rằng các mục đồng và các nhà thông thái, đến từ những hoàn cảnh khác nhau, đều hội tụ trong Chúa Kitô như là hòn đá góc tường: “Các mục đồng là người Israel; các nhà thông thái là dân ngoại; Các mục đồng từ những nơi gần mà đến; các nhà thông thái từ những nơi xa mà đến; nhưng cả hai đều gặp nhau nơi hòn đá góc tường” (đã dẫn trên). Thánh Augustinô cũng coi các nhà thông thái là hình mẫu của cuộc tìm kiếm tâm linh. Ngài viết: “Họ từ phương xa đến để thờ lạy Đấng mà họ đã biết bằng đức tin trước khi nhìn thấy Ngài bằng mắt thường” (Chú giải Thánh vịnh 72, Enarrationes in Psalmos 72:10). Thánh nhân diễn tả các nhà thông thái đi theo sự dẫn lối của một ngôi sao, một “ngôn ngữ từ trời” nói với họ về Chúa Kitô: “Chưa thể nói bằng ngôn ngữ trần gian, Ngài đã nói với họ từ trời qua ngôi sao” (Bài giảng 202:2). Thánh nhân tuyên bố: “Chúa Kitô đã tỏ mình ra cho các mục tử của Israel và các nhà thông thái của các dân tộc, cho thấy rằng ơn cứu độ dành cho tất cả mọi người” (De civitate Dei, XVII, 5 ).
Đối với Thánh Augustinô, lễ Hiển Linh cũng là dịp để suy ngẫm về phản ứng của chúng ta trước sự hiện diện của Chúa Kitô. Ngài cảnh báo: “Chỉ nhìn thấy ngôi sao thôi chưa đủ, cần phải theo đuổi nó. Chỉ biết Chúa Kitô thôi chưa đủ, cần phải tôn thờ Ngài” (Bài giảng 203, 3). Hơn nữa, ngài còn nhấn mạnh rằng sự thay đổi đường lối của các nhà thông thái tượng trưng cho sự hoán cải: “Thay đổi đường lối là thay đổi cuộc sống” (Bài giảng 202, 4). [2]
- Ánh sáng Chúa chiếu soi muôn dân
Ngôn sứ Isaia từng tiên báo: “Chư dân sẽ đi về phía ánh sáng của ngươi, vua chúa hướng về ánh bình minh của ngươi mà tiến bước…Trước cảnh đó, mặt mày ngươi rạng rỡ, lòng ngươi rạo rực, vui như mở cờ, vì nguồn giàu sang sẽ đổ về từ biển cả, của cải muôn dân nước sẽ tràn đến với ngươi. Lạc đà từng đàn che rợp đất, lạc đà Mađian và Êpha: tất cả những người từ Sơva kéo đến, đều mang theo vàng với trầm hương, và loan truyền lời ca tụng Chúa” (Is 60: 1-6). Lời tiên tri này, viết trong thời lưu đày Babylon, loan báo Giêrusalem trở thành trung tâm ánh sáng thu hút muôn dân. Lời ấy hôm nay ứng nghiệm qua Chúa Kitô chính là ánh sáng ấy.
Giáo Lý Hội Thánh Công Giáo dạy: “Hiển Linh là sự tỏ mình ra của Chúa Giêsu, như Đấng Messia của Israel, là Con Thiên Chúa, và là Đấng Cứu Độ trần gian. Lễ này mừng kính việc “các đạo sĩ” từ phương Đông đến thờ lạy Chúa Giêsu. Nơi các “đạo sĩ” này, là đại diện cho các tôn giáo lương dân lân cận, Tin Mừng nhận ra những hoa quả đầu mùa của các dân tộc sẽ đón nhận Tin Mừng cứu độ nhờ mầu nhiệm Nhập Thể” (GLHTCG, số 528).
Việc Chúa Giêsu, vị Vua Hài nhi, tỏ mình ra cho các nhà thông thái dân ngoại là một mầu nhiệm trong kế hoạch cứu độ Của Thiên Chúa. Thánh Phaolô giải thích mầu nhiệm: “Hẳn anh em đã được nghe biết về kế hoạch ân sủng mà Thiên Chúa đã uỷ thác cho tôi, liên quan đến anh em. Ngài đã mặc khải để tôi được biết mầu nhiệm Chúa Kitô…Mầu nhiệm đó là: trong Chúa Kitô Giêsu và nhờ Tin Mừng, các dân ngoại được cùng thừa kế gia nghiệp với người Do thái, cùng làm thành một thân thể và cùng chia sẻ điều Thiên Chúa hứa” (Ep 3:2-3,6). Thánh Phaolô nhấn mạnh: “Tôi đã trở nên người phục vụ Tin Mừng đó, nhờ ân sủng đặc biệt Thiên Chúa ban cho tôi” (Ep 3: 7) và tự nhận mình là “kẻ rốt hết trong toàn thể dân thánh, thế mà Thiên Chúa đã ban cho tôi ân sủng này là loan báo cho các dân ngoại” (Ep 3: 8).
Giáo Lý Hội Thánh nhấn mạnh: “Việc các đạo sĩ đến Giêrusalem để bái lạy Vua dân Do Thái có nghĩa là các dân ngoại có thể gặp được Chúa Giêsu và thờ lạy Ngài là Con Thiên Chúa và là Đấng Cứu độ trần gian, bằng cách hướng về dân Do Thái và nhờ dân ấy mà lãnh nhận lời hứa về Đấng Mêsia như đã được ghi chép trong Cựu Ước. Cuộc Hiển Linh cho thấy đông đảo dân ngoại được gia nhập vào gia đình của các Tổ Phụ, và được hưởng “phẩm giá của Israel” (GLHTCG, số 528).
- Trở nên ánh sáng cho muôn dân
Lễ Hiển Linh không chỉ là kỷ niệm lịch sử, mà là lời mời gọi chúng ta trở thành ngôi sao dẫn muôn dân đến với Chúa Kitô. Đức Giáo Hoàng Phanxicô kêu gọi: “Chúng ta hãy cầu xin lòng can đảm để tiếp tục cuộc hành trình của mình, và hãy kết thúc trong sự thờ phượng! Chúng ta đừng sợ hãi, vì đây là con đường của các nhà thông thái, con đường của tất cả các thánh nhân trong suốt lịch sử: đón nhận sự bồn chồn của mình, lên đường và thờ phượng. Nguyện xin chúng ta đừng bao giờ gián đoạn cuộc hành trình của mình, bị sự thờ ơ hay tiện nghi khuất phục; và trong cuộc gặp gỡ với Chúa, nguyện xin chúng ta hãy phó thác mình cho sự kỳ diệu của sự thờ phượng. Khi đó, chúng ta sẽ khám phá ra rằng một ánh sáng vẫn chiếu rọi ngay cả trong những đêm tối tăm nhất: ánh sáng của Chúa Giêsu, ngôi sao mai rạng rỡ, mặt trời công lý, vinh quang đầy lòng thương xót của Thiên Chúa, Đấng yêu thương mọi người nam nữ và tất cả các dân tộc trên trái đất” (Bài giảng Lễ Hiển Linh, ngày 6 tháng 1 năm 2023).
Trong thế giới hôm nay đầy bóng tối chiến tranh, chia rẽ, chúng ta được mời gọi “Đứng lên, bừng sáng lên!” (Is 60: 1), mang ánh sáng Chúa Kitô đến mọi dân tộc. Theo bước các nhà chiêm tinh, chúng ta tìm kiếm Chúa trong cầu nguyện, dâng tiến Ngài những gì quý giá nhất, thời gian, tài năng, cuộc đời, hoán cải “đi lối khác mà về xứ mình” (Mt 2: 12) và sống đời chứng tá. Xin Chúa Hiển Linh ban ơn để chúng ta trở nên ánh sáng cho thế giới, dẫn muôn dân đến thờ lạy Ngài.
Phêrô Phạm Văn Trung
[1] http://www.solonstmary.org/uploads/1/0/3/9/10392661/epiphany_st_leo_the_great.pdf
