Mỗi trang Kinh Thánh không chỉ là những giới luật khắt khe, mà là bản tình ca diệu kỳ về Lòng Thương Xót của Thiên Chúa. Con người thường biến tôn giáo thành hệ thống luật lệ rườm rà, để rồi ngột ngạt và lạc hướng giữa rừng chữ nghĩa khô cứng. Phụng vụ Lời Chúa hôm nay dẫn ta về suối nguồn tinh ròng của đức tin: Mến Chúa và Yêu Người, hai nhịp đập của cùng một trái tim mang hơi thở thần linh.
- Giữa rừng luật lệ: câu hỏi thử thách và câu trả lời tóm lược Nước Trời
Tại Giêrusalem, sau khi nhóm Xađốc thất bại trong vấn đề kẻ chết sống lại, những người Pharisêu lập tức tụ họp để giăng bẫy: “Thưa Thầy, trong sách Luật Môsê, điều răn nào là điều răn trọng nhất?” (Mt 22, 36).
Để thấu hiểu sức nặng của câu hỏi, cần biết rằng các kinh sư thời ấy đã phân tích Ngũ Thư thành 613 điều răn: con số 248 tượng trưng cho tổng số các loại xương và bộ phận trên thân thể con người, và 365 điều phải tránh, tương ứng với số ngày trong năm. Giữa hàng trăm điều lớn nhỏ ấy, các phái tranh cãi không dứt về điều nào cốt yếu, điều nào thứ yếu. Nếu Chúa Giêsu chọn một điều, Ngài sẽ bị xem là xem nhẹ các điều khác. Nhưng sự khôn ngoan của Chúa Giêsu đã đập tan toan tính hẹp hòi ấy. Ngài không phủ nhận Lề luật, mà tóm gọn toàn bộ mạc khải vào hai chiều kích nền tảng: “Ngươi phải yêu mến Chúa, Thiên Chúa của ngươi, hết lòng, hết linh hồn và hết trí khôn ngươi. Đó là điều răn quan trọng nhất và điều răn thứ nhất. Còn điều răn thứ hai, cũng giống điều răn ấy, là: Ngươi phải yêu người thân cận như chính mình. Tất cả Luật Môsê và các sách ngôn sứ đều tuỳ thuộc vào hai điều răn ấy” (Mt 22, 37-40).
Đức Giêsu đã nối bản tuyên tín Shema Israel (Đnl 6, 5) với một giới răn tưởng chừng khiêm hạ trong sách Lêvi (Lv 19, 18). Bằng cụm từ “cũng giống điều răn ấy”, Ngài đặt tình yêu tha nhân ngang hàng với tình yêu Thiên Chúa. Không thể có tình yêu Thiên Chúa đích thực nếu nó tách rời khỏi sự chăm sóc cụ thể dành cho anh chị em mình. Thánh Gioan đã nói rất sắc bén: “Nếu ai nói: Tôi yêu mến Thiên Chúa mà lại ghét anh em mình, người ấy là kẻ nói dối; vì kẻ không yêu thương người anh em mà họ trông thấy, thì không thể yêu mến Thiên Chúa mà họ không trông thấy” (1 Ga 4, 20).
- Mến Chúa trọn vẹn: tình yêu không chấp nhận sự nửa vời
Điều răn thứ nhất đòi hỏi một tình yêu tuyệt đối. Đây không phải là thứ cảm xúc hời hợt, bồng bột, mà là sự dâng hiến toàn diện mọi năng lực của đời người cho Đấng Tạo Hóa.
- Hết lòng: Trái tim là trung tâm của ý chí, tình cảm và những quyết định sinh tử. Yêu Chúa hết lòng là đặt Chúa làm cùng đích tối thượng của đời mình, không để đam mê thế trần, hư danh hay của cải nào chiếm ngôi vị độc tôn của Ngài.
- Hết linh hồn: Linh hồn là sự sống, là sinh khí Chúa ban. Yêu Chúa hết linh hồn là sống cho Chúa trong từng hơi thở, và khi cần, sẵn sàng hy sinh cả mạng sống như các vị tử đạo.
- Hết trí khôn: Yêu Chúa không phải là sự mù quáng, mà đòi hỏi sự soi sáng của lý trí: học hỏi Lời Chúa, suy niệm các mầu nhiệm, nhận ra ý định của Thiên Chúa giữa dòng đời và phụng sự Ngài cách ý thức, trưởng thành.
Cộng đoàn Thêxalônica là minh chứng rạng ngời cho tình yêu trọn vẹn ấy. Thánh Phaolô ngợi khen họ vì đã “bỏ tà thần trở về với Thiên Chúa để phụng thờ Thiên Chúa hằng sống và chân thật, để trông đợi Con của Người từ trời mà đến” (1 Tx 1, 9-10). Sống giữa một thành phố cảng ngoại giáo phồn hoa nhưng ngập tràn ngẫu tượng, họ đã can đảm quay lưng với các thần minh giả tạo, đón nhận Tin Mừng “giữa bao gian truân, với lòng hân hoan trong Thánh Thần” (1 Tx 1, 6). Yêu mến Chúa hết lòng đòi hỏi sự đoạn tuyệt dứt khoát với mọi tà thần thời đại: tiền tài, quyền lực, nhục dục và thói ích kỷ. Một tình yêu chia năm xẻ bảy, giữ đạo kiểu chiếu lệ hay thỏa hiệp với trần thế sẽ không bao giờ chạm tới chiều sâu của điều răn thứ nhất.
- Yêu người như chính mình: lòng trắc ẩn cụ thể đối với phận người cô thế
Nếu điều răn thứ nhất nâng tầm mắt con người lên trời cao, thì điều răn thứ hai kéo ánh nhìn ấy trở về với những con người cụ thể quanh ta. Sách Xuất Hành đã định nghĩa rất rõ: yêu người thân cận là có lòng trắc ẩn với những kẻ bé mọn, dễ bị tổn thương nhất.
- Khách ngoại kiều: Những người tha hương không quyền công dân, không tài sản, dễ bị bóc lột. Lời Chúa nhắc dân Israel nhớ chính quá khứ nô lệ của mình: “vì các ngươi cũng là khách ngoại kiều ngụ trong đất Ai cập” (Xh 22, 21). Nhớ vết thương của mình để không làm tổn thương người khác.
- Cô nhi quả phụ: Những mảnh đời mất nơi tựa nương kinh tế và pháp lý. Lời răn đe thật nghiêm khắc: “Nếu các ngươi hà hiếp những kẻ ấy, họ sẽ kêu thấu đến Ta, và chính Ta đã nghe tiếng họ kêu van” (Xh 22, 23). Thiên Chúa tự nhận là Đấng bảo trợ của kẻ mồ côi và góa bụa.
- Người nghèo vay mượn: “Nếu ngươi nhận áo sống của người láng giềng cầm cố, ngươi hãy trả lại cho kẻ ấy trước khi mặt trời lặn: vì nó chỉ có một áo ấy che thân… nếu kẻ ấy kêu van đến Ta, Ta sẽ nhậm lời nó, vì Ta là Đấng thương xót” (Xh 22, 26-27). Chiếc áo choàng của người nghèo vừa là y phục ban ngày, vừa là chăn đắp chống cái lạnh sa mạc ban đêm. Giữ nó qua đêm là đẩy người anh em vào cơ cực tột cùng. Lề luật của Thiên Chúa chan chứa tình người: lòng thương xót phải vượt lên trên tính toán tư lợi.
Tình yêu tha nhân không phải là một ý niệm bác ái chung chung, mà là hành động bảo vệ người thế cô, trả lại phẩm giá cho người bị áp bức, biết chạnh lòng trước cảnh đói cơm rét áo của người chung quanh.
- Hai chiều kích của Thánh Giá: điểm hẹn của đức tin đích thực
Hai điều răn ấy chính là hình ảnh cây Thánh Giá. Thanh dọc vươn lên trời cao: yêu mến và phụng thờ một mình Thiên Chúa. Thanh ngang dang rộng ôm lấy trái đất: liên đới với tha nhân, mở tay đón nhận và giúp đỡ tha nhân. Thiếu một thanh, Thánh Giá thành chiếc cọc vô hồn hoặc khúc gỗ nằm dưới đất. Chính tại điểm giao nhau ấy, Trái Tim Đức Kitô bị đâm thấu, tuôn đổ máu và nước cứu độ.
Thánh Vincentê Phaolô cũng căn dặn các nữ tử bác ái: “Bổn phận của chúng ta là ưu tiên phục vụ người nghèo hơn mọi thứ khác và thực hiện việc phục vụ đó càng nhanh càng tốt. Nếu một người nghèo cần thuốc men hoặc sự giúp đỡ khác trong giờ chị em cầu nguyện, hãy làm bất cứ điều gì cần thiết với tâm hồn thanh thản. Hãy dâng hành động đó lên Chúa như lời cầu nguyện của chị em. Khi chị em rời bỏ giờ cầu nguyện để phục vụ một người nghèo, hãy nhớ rằng chính việc phục vụ này được thực hiện vì Chúa” (Epist. 2546: Correspondance, entretiens, documents, Paris 1922-1925, 7). Đức Bênêđictô XVI viết: “Tình yêu tha nhân là con đường dẫn ta tới gặp Thiên Chúa, đồng nghĩa với việc, nhắm mắt lại trước người bên cạnh mình thì cũng là mù lòa đối với chính Chúa vậy” (Thông điệp Deus Caritas Est, số 16).
Quỳ gối trước Thánh Thể và cúi xuống băng bó vết thương cho tha nhân không hề mâu thuẫn. Ngọn lửa thắp lên từ bàn thờ phải sưởi ấm những góc đường lạnh lẽo, và mồ hôi, nước mắt phục vụ ấy lại được dâng lên bàn thờ như của lễ tinh tuyền nhất.
- Soi mình vào Lời Chúa: tự vấn và hoán cải tâm hồn
Lắng nghe Lời Chúa hôm nay, mỗi người được mời gọi nhìn thẳng vào đời sống tâm linh của mình, như Đức Phanxicô mong muốn: “Tôi không muốn một Hội Thánh chỉ lo đặt mình vào trung tâm để rốt cuộc bị mắc kẹt trong một mạng lưới các nỗi ám ảnh và các thủ tục. Nếu có cái gì đáng phải khiến chúng ta trăn trở và áy náy lương tâm, thì đó chính là sự kiện nhiều anh chị em chúng ta đang sống mà không có sức mạnh, ánh sáng và niềm an ủi phát sinh từ tình bạn với Chúa Giêsu Kitô, không có một cộng đoàn đức tin nâng đỡ họ, không tìm thấy ý nghĩa và mục tiêu trong đời. Tôi mong rằng, thay vì sợ đi lạc, chúng ta nên sợ bị giam hãm trong những cấu trúc làm cho chúng ta có một cảm giác an toàn giả tạo, những qui tắc biến chúng ta thành những quan toà tàn nhẫn, với những thói quen làm chúng ta cảm thấy an thân, trong khi ở ngoài cửa người ta đang chết đói và Chúa Giêsu không ngừng nói với chúng ta: Anh em hãy cho họ ăn đi! (Mc 6:37).”
- Chúng ta có đang giữ đạo như người Pharisêu năm xưa: đọc kinh nhiều, giữ luật nghiêm, nhưng trái tim khô cằn tình thương xót? Có khi nào ta sốt sắng dâng lễ, nhưng vừa ra khỏi cửa nhà thờ đã buông lời cay độc, lên án vợ, chồng, con cái hay láng giềng?
- Chúng ta có đang “hà hiếp khách ngoại kiều và cô nhi quả phụ” thời nay: bóc lột người làm công, cho vay nặng lãi, hay dửng dưng lướt qua những mảnh đời đang chìa tay xin chút tình thương? Ta có giữ lại “chiếc áo” của người nghèo sau khi mặt trời lặn: không chịu tha thứ, giữ mãi oán hờn, không cho người khác một cơ hội đứng lên.
- Còn với Thiên Chúa, ta đã yêu Ngài “hết lòng, hết linh hồn và hết trí khôn” chưa? Hay Chúa chỉ là phương án dự phòng khi hoạn nạn? Những “tà thần” nào đang chiếm ngai tòa tâm hồn ta: tiền bạc, danh vọng, chiếc điện thoại, hay thú vui bất chính?
Chỉ khi đưa tay giúp đỡ người khác trong tinh thần chiêm ngắm Đấng Tối Cao, ta mới sống trọn Lời Chúa: “Tất cả Luật Môsê và các sách ngôn sứ đều tuỳ thuộc vào hai điều răn ấy” (Mt 22,40). Đó là con đường dẫn vào Vương quốc vĩnh cửu của Tình Yêu. Xin cho chúng ta noi gương cộng đoàn Thêxalônica, can đảm dẹp bỏ tà thần của lòng ích kỷ để phụng sự một mình Thiên Chúa hằng sống; và xin cho trái tim ta rung lên cùng nhịp đập với Trái Tim Chúa, biết chạnh lòng thương xót những phận đời nghèo khó. Amen.
Phêrô Phạm Văn Trung.
